Cái Gì Không Giết Chết Được Chúng Ta Thì Sẽ Làm Chúng Ta Lớn Mạnh Hơn

     

Cũng như tất cả chúng ta đều quên phần lớn ký ức tuổi thơ, những gì đọng lại trong vài năm đầu của cuộc đời chỉ là những vệt cảm xúc rời rạc.

Bạn đang xem: Cái gì không giết chết được chúng ta thì sẽ làm chúng ta lớn mạnh hơn

Bạn đang xem: Cái gì không giết chết được chúng ta thì sẽ làm chúng ta lớn mạnh hơn


*

Thậm chí, việc nuôi nấng trẻ trong một môi trường với các câu chuyện kể, những lời tâm sự, những chia sẻ của gia đình cũng khiến bé, dù chưa biết nói, hình thành khả năng tiếp cận và lưu giữ thông tin tốt hơn.

Người Á dù cũng có truyền thống kể chuyện như người Maori, nhưng truyền thống đó lại không mạnh mẽ như người các vùng văn hoá không có chữ viết. Vì không có chữ viết, văn hoá chỉ có thể được lưu truyền qua chuyện kể. Người Á có chữ viết, nên các bé gốc Á thường bị ba mẹ... chờ lớn để học chữ, vô tình kéo dài thời gian mất trí nhớ tuổi thơ.

Người gốc Âu cũng có chữ viết, nhưng lại có văn hoá tôn trọng trẻ con. Họ dành cho trẻ con sự quan tâm mang tính cá thể, chia sẻ chuyện trò với các bé với tư cách cá nhân độc lập, và khuyến khích các bé thể hiện bản thân. Ví dụ, bé sẽ hay được hỏi ý kiến "Con thấy thế nào" hơn là "Ba mẹ làm cho con nhé".

Ký ức xa đến tận đâu?

Như vậy, ký ức tuổi thơ không thực sự mất đi. Chúng được lưu giữ trong trí não của bé con, dù không thể diễn tả bằng lời, nhưng bằng rất nhiều cảm xúc. Đó là lý do tại sao hạnh phúc cũng như sang chấn từ thời thơ bé dù không thể gọi mặt chỉ tên, nhưng đóng vai trò là khuôn nền cho sự phát triển trí não của bé con suốt cả cuộc đời.

Chúng ta thường lầm tưởng rằng tạo hoá chỉ ưu đãi những kẻ sống sót dù trải qua muôn ngàn bão tố của cuộc đời. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ. Kẻ sống sót chưa chắc đã là kẻ có thể tiếp tục sống một cách hạnh phúc, cân bằng. Vấn đề không phải là sống, mà là sống thế nào?

Câu hỏi sống thế nào bắt đầu từ trước khi bé con chào đời. Bào thai nhận các tín hiệu từ cơ thể của mẹ để "hiểu" về thế giới mà bé sẽ sống. Nếu khi mang thai, mẹ có chuyện buồn, cơ thể mẹ sẽ gửi tín hiệu đến bé con rằng: "Con ơi, thế giới ngoài kia là bể khổ. Con hãy chuẩn bị tinh thần".

Nhận tín hiệu đó, bào thai sẽ phát triển theo một con đường lấy "phản vệ" làm phương châm sống. Đó có thể là việc bé sinh ra nhạy cảm hơn với các tín hiệu đe doạ, dễ lo sợ hơn, dễ mất bình tĩnh hơn, hoặc dễ trầm cảm hơn.


*

Bào thai tiếp nhận thông tin này từ mẹ, các gien lập tức thay đổi cách làm việc. Một số gien "đóng lại" không hoạt động nữa. Một số gien được kích hoạt hết cỡ. Khoa học gọi cơ chế thay đổi gien này là epigenetics. Cấu trúc của gien giữ nguyên, nhưng cách chúng hoạt động ra sao thì thay đổi, như một ngọn đèn có thể bật lên hay tắt đi vậy.

Xem thêm: Phân Biệt Calo, Kcal Đọc Là Gì ? Cách Cân Bằng Năng Lượng Cho Cuộc Sống Hối Hả


*

Một nghiên cứu nổi tiếng khác về những nạn nhân Do Thái trong trại tập trung. Thế hệ con cháu của họ dù sinh ra trong thời bình nhưng vẫn dễ bị trầm cảm và mắc các căn bệnh tâm lý. Điều khủng khiếp ở đây là, epigenetics được truyền qua tận ba bốn đời.

Khi học về nghiên cứu này, tôi đã làm một bài luận nêu giả thuyết về các sang chấn tâm lý mà thế hệ sau chiến tranh ở Việt Nam phải chịu đựng. Thế hệ sau 75 có thể không biết bom đạn và chết chóc, nhưng cơ thể chúng ta vẫn đang hoạt động theo lời chỉ dẫn của một ký ức bào thai từ thời ông bà cha mẹ: rằng ngoài kia là tang thương, hiểm nguy và ly tán.

Liệu điều đó có góp phần vào những thương tổn tâm lý mà chúng ta vẫn đang vận lộn, dù chiến tranh đã kết thúc gần nửa thế kỷ chăng?

Khi ký ức là đau thương

Như vậy, ký ức tuổi thơ với vai trò bản lề cho sự phát triển có thể kéo dài đến tận quá khứ mấy đời, từ khi bào thai bắt đầu trong bụng của bà cố chúng ta. Ta không thể thay đổi được những gì đã xảy ra với thế hệ xưa, nhưng trong thế hệ này, ít nhất điều ta có thể làm là hạn chế những ký ức đau thương.

Một nghiên cứu năm 2016 cung cấp cho ta dữ liệu chi tiết về sự biến đổi cấu trúc não bộ khi bé con bị bạo hành. Đừng tưởng trẻ con không biết gì. Chúng có thể không nhớ ra bằng ngôn ngữ, nhưng cảm xúc sợ hãi, hình ảnh bạo lực, âm thanh đau đớn, mùi vị đắng chát, cảm giác bầm dập của thịt da không hề mất đi.

Những ký ức ấy được lưu giữ trong não, đóng vai trò là tín hiệu để các bé chuẩn bị hành trang cho cuộc đời. Nếu bé nhận thấy "roi vọt" là một tín hiệu của "yêu thương", bé sẽ dễ chấp nhận hơn nếu sau này gặp một bàn tay hôm trước còn vuốt ve, hôm sau đã tát bé đến bầm tím.


*

Ở cột thứ hai, chứng kiến gia đình bất hoà và bạo lực khiến phần não xử lý hình ảnh bị teo lại, đồng thời làm đứt đoạn kết nối giữa hình ảnh và phần não xử lý cảm xúc. Ta có thể giả thuyết rằng, trẻ lớn lên có thể bị trơ cùng bạo lực, coi đó là một giải pháp tất yếu của cuộc sống.Ở cột thứ ba, trẻ bị lạm dụng tình dục cũng bị teo não ở phần xử lý hình ảnh và phần xử lý các thông tin xúc giác, đặc biệt là phần não nhận thông tin đến từ các cơ quan sinh dục. Ta có thể giả thuyết rằng, trẻ lớn lên có thể bị xơ cứng cảm giác với tình dục, một nguyên nhân tại sao nhiều người bị lạm dụng tình dục hồi bé cũng có nguy cơ bị lãnh cảm.Như vậy, ký ức tuổi thơ là một dạng kim chỉ nam cho cuộc đời phía trước. Điều này giải thích tại sao một tuổi thơ sóng gió có thể khiến ta dễ dàng trở thành nạn nhân của trầm cảm, nghiện ngập, các căn bệnh tâm lý, làm tăng khả năng tự sát, và làm giảm tuổi thọ tới 20 năm.

Xem thêm: Enzyme Trypsin Là Gì - Công Dụng, Dược Lực Học Và Tương Tác Thuốc


*

Hẳn nhiên, đời chẳng bao giờ hoàn hảo như vậy. Nhưng ít nhất là trong những năm tháng tuổi thơ của lũ thiên thần đẹp đẽ kia, những cú ngã, những vết thương, những xây xát... không nên đến một cách vô tình hay hữu ý từ chính bàn tay và bờ môi của những người đẻ ra chúng.